دانشگاه مفید دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر 2423-6489 20 1 2025 06 22 The Role of Non-Governmental Organizations (NGOs) in the Universal Periodic Review (UPR) Process of the United Nations Human Rights Council نقش سازمان‌های غیردولتی در فرآیند بررسی دوره‌ای جهانی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد 215 251 731157 10.22096/hr.2025.2068390.1764 FA ستار عزیزی استاد، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. 0000-0003-3609-7644 صالح غلام حیدری دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بشر، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0000-0490-8903 کیان بیگلربیگی دانشجوی دکتری حقوق بین الملل، دانشکده حقوق و ‌علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0001-8659-0299 Journal Article 2025 08 09 In a world where international human rights monitoring mechanisms are becoming increasingly complex and multilayered,questioning the role and status of non-governmental organizations(NGOs)in these processes is not only a scientific necessity but also a practical imperative.Among these mechanisms, the Universal Periodic Review(UPR)—one of the few human rights instruments with global coverage—places all states,regardless of their political or geographical standing, under equal evaluation.Although this participatory process is formally organized among states,in practice,it remains incomplete and less effective without the active, purposeful, and structured involvement of actors such as NGOs.These organizations, relying on evidence, civic capacities, and an independent perspective, offer a complementary and alternative picture of the human rights situation.However, this participation is not without challenges; rather, it presents a field where opportunities and threats intersect. On the one hand, it enhances transparency, accountability, and the amplification of marginalized voices. On the other hand, it raises concerns about the credibility, neutrality, and political motivations of certain reports. Accordingly, this article, through a descriptive-analytical approach, explores the role of NGOs across three levels: report preparation, formal and informal engagement, and follow-up on recommendations. It argues that when NGO reports are well-structured, strongly evidenced, and include practical recommendations, they can attain the highest levels of impact and legitimacy. In this context, the article also provides an analytical case study of Iran’s 2025 UPR cycle. در جهانی که سازکارهای نظارت بین‌المللی بر حقوق بشر روز‌به‌روز پیچیده‌تر و چندلایه‌تر می‌شود، پرسش از نقش و جایگاه سازمان‌های غیردولتی در این فرآیندها نه‌تنها ضرورتی علمی، بلکه ضرورتی عملی است. در این‌میان، فرآیند بازنگری دوره‌ای جهانی که از جمله معدود سازکارهای حقوق بشری با شمول جهانی است، همه دولت‌ها را فارغ از جایگاه سیاسی و جغرافیایی‌شان به‌طور برابر درمعرض ارزیابی قرار می‌دهد. این فرآیند مشارکتی، گرچه در ظاهر میان دولت‌ها سازمان‌یافته است، اما در عمل بدون حضور فعال، هدفمند و ساختاریافته بازیگرانی چون نهادهای غیردولتی، ناقص و کم‌اثر خواهد بود؛ نهادهایی که با تکیه بر شواهد، ظرفیت‌های مدنی و نگاه مستقل خود، تصویری متفاوت و مکمل از وضعیت حقوق بشر ارائه می‌دهند. اما این مشارکت، صرفاً فرصتی بی‌چالش نیست، بلکه بستر تقابل فرصت‌ها و تهدیدهاست. از یک‌سو، موجب تقویت شفافیت، پاسخ‌گویی و بازتاب صدای گروه‌های بی‌صدا می‌شود و از سوی‌دیگر، ابهاماتی درباره اعتبار، بی‌طرفی و انگیزه سیاسی برخی گزارش‌ها را به‌همراه دارد. ازاین‌رو این مقاله با رویکردی توصیفی-تحلیلی، ضمن تبیین مفاهیم نظری مرتبط، نقش نهادهای غیردولتی را در سه سطح تهیه گزارش؛ تعامل رسمی و غیررسمی؛ و پیگیری توصیه‌ها بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که گزارش‌های این نهادها درصورت برخورداری از ساختار شفاف، مستندات قوی و پیشنهادهای عملی، می‌توانند بیشترین تأثیرگذاری و مشروعیت را داشته باشند. در این‌راستا، به مطالعه تحلیلی گزارش دوره‌ای ایران (۲۰۲۵) نیز پرداخته شده است. https://humanrights.mofidu.ac.ir/article_731157_323ea1d6ee9f3fa1a7dbb8415ceeb46d.pdf