نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه حقوق، دانشگاه گیلان، رشت ، ایران.

چکیده

حق اجتماع مسالمت‌آمیز معمولا به عنوان حق شرکت در تجمع‌ها و راهپیمایی‌ها در قوانین اساسی کشورها به رسمیت شناخته شده و در قوانین عادی شیوه‌های تضمین آن مشخص شده است. هدف این تحقیق، بررسی حق اجتماع مسالمت‌آمیز از منظر آموزه‌های اسلامی و روش تضمین آن در حقوق ایران است. یافته‌های تحقیق حاکی است که آموزه‌های متنوعی در شریعت اسلامی، حق اجتماع و اعتراض مسالمت‌آمیز به خصوص از جهت دعوت به خیر، نهی از منکر و تظلم خواهی علنی را تایید می‌کنند. همچنین قانون اساسی ایران، متأثر از آموزه‌های دینی این حق را به رسمیت شناخته است. اما مدل مجوزمدار در استیفای این حق،که در مقررات اجرایی مطرح و رویه دستگاههای اجرایی شده است، ضمن این‌که اصولا استیفای این حق از سوی اشخاص حقیقی را غیرممکن کرده است، تشکلها و احزاب را نیز در کسب مجوز تجمع و راهپیمایی مسالمت‌آمیز ناکام گذاشته است. با توجه به طرح تقنینی در دست اقدام، ضمن بیان نکات قوت و ضعف این طرح، اصلاح رویکرد نظام سیاسی و توجه به آموزه‌های دینی و قانون اساسی در تضمین حق تشکیل اجتماع و اعتراض در عرصه عمومی پیشنهاد شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The right to peaceful assembly in public from the perspective of Islamic Sharia and Iranian law

نویسنده [English]

  • Hossein Aghababaei

Associate Professor, Department of Law, Gilan University, Rasht, Iran.

چکیده [English]

The right to peaceful assembly is recognized as the right to participate in gatherings and marches in the constitutions of countries, and the methods of guaranteeing it are specified in the laws. The purpose of this research is to examine the right to peaceful protest from the perspective of Islamic teachings and the method of guaranteeing it in Iranian law. The findings of the research indicate that various teachings in Islamic Sharia confirm the right of assembly and peaceful protest, especially in terms of calling for good, forbidding evil and Public litigation. Also, the constitution of Iran, influenced by religious teachings, recognized this right. However, the permit-based model in fulfilling this right, which is stated in the executive regulations and the procedure of the executive bodies, while making it impossible for natural persons to fulfill this right, also fails the organizations and parties in obtaining permission for peaceful gatherings and marches. According to the legislative plan in action, it is proposed to modify the approach of the political system and pay attention to religious teachings and the constitution in guaranteeing the right to participate in gatherings and protest in the public.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "The right to peaceful assembly
  • " "The Right to protest in public"
  • "Demonstrations and marches"
  • "Guarantee the right to protest"
سیاهه منابع
الف-منابع فارسی:
 
قرآن کریم
الف. فارسی
آقابابایی، حسین. حریم خصوصی در حقوق کیفری اسلام. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۷.
آقابابایی، حسین. قلمرو امنیت در حقوق کیفری. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۹.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن. مقدمه ابن خلدون. ترجمه محمد پروین گنابادی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۴۰۱.
الجوزیه، ابن‌قیم. إعلام الموقعین عن رب العالمین. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ۲۰۰۱.
اسلامی، رضا و محمدمهدی کمالوند. «چالش آزادی اجتماعات در سیستم حقوقی ایران در پرتو نظام بین‌المللی حقوق بشر»، مجله حقوقی بین‌المللی، شماره ۵۰ (بهار و تابستان ۱۳۹۴): ۱۸۷-۲۲۲.
بادکوبه هزاوه ای، احمد. «بنیادهای سازمان حسبه از آغاز تا پایان دوره اموی»، مقالات و بررسی‌ها، شماره ۷۱ (تابستان ۱۳۸۱): ۳۰۷- ۳۱۹.
بیاتی، علی. «نظام حقوقی حاکم بر پاسداشت نظم عمومی و تضمین آزادی اجتماعات (با تأکید بر رویکرد دیوان عدالت اداری)»، فصلنامه پژوهش‌های نوین حقوق اداری ۲، شماره ۲ (بهار ۱۳۹۹): ۶۷-۹۴.
پژوهشکده شورای نگهبان. اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان (اصل ۲۷). تدوین محمد فتحی. ۱۳۹۳.
جوادی آملی، عبدالله. «جایگاه فقهی حقوقی مجلس خبرگان»، مجله حکومت اسلامی ۸، شماره ۲ (تابستان ۱۳۷۷): ۱۰-۴۱.
حقیقت، سید صادق. «فقه سیاسی و نقش دوگانه مصلحت»، نشریه شیعه شناسی، شماره ۳۲ (زمستان ۱۳۸۹): ۳۱-۵۴.
ساکت، محمدحسین. دادرسی در حقوق اسلامی. تهران: نشر میزان، ۱۳۸۲.
سروش محلاتی، محمد. «نصیحت ائمه مسلمین»، حکومت اسلامی ۱، شماره ۱ (پاییز ۱۳۷۵): ۱۳۵-۱۸۹.
رفیعی علوی، سید احسان. «بررسی فقهی حقوقی اصل ۲۷ قانون اساسی در پرتو طرح تقنینی نحوه برگزاری راهپیمایی‌ها و تجمعات»، فصلنامه دانش حقوق عمومی ۹، شماره ۳۰ (زمستان ۱۳۹۹): ۵۱-۷۴.
عبده، محمد و محمد رشید رضا. تفسیر المنار. قاهره: مطبعه المنار، ۱۹۴۷.
قاری سیدفاطمی، سید محمد. «توسعه قلمرو و تضمین محدودیت: آزادی بیان در آیینه حقوق بشر معاصر، مبانی نظری و پیامدهای حقوقی»، نشریه تحقیقات حقوقی، شماره ۴۱ (بهار ۱۳۸۴): ۲۳۹-۲۹۲.
قاری سید فاطمی، سید محمد. «قلمرو حق‌ها در حقوق بشر معاصر: جهان‌شمولی در قبال مطلق‌گرایی»، نشریه نامه مفید، شماره ۳۳ (بهمن ۱۳۸۱): ۴-۲۰.
قهرمان‌نژاد، بهاءالدین، فهیمه فرهمندپور،‌ سید صادق حقیقت، محسن مهاجرنیا، و مرتضی حسنی نسب. «تعامل با سلطان جور در اندیشه شیخ مفید»، نشریه فقه ۲۱، شماره ۲ (تابستان ۱۳۹۳): ۱۰۳-۱۲۰.
قنبری، حمید. «مقارنه آرای امامیه و اهل سنت در حسبه و امور حسبیه»، فصلنامه فقه و اصول ۳۵، شماره ۳ (آبان ۱۳۸۲): ۱۰۵-۱۳۴.
 صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی، ۱۳۶۴.
طباطبایی، سید محمدحسین. تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۳۷۸.
طلابکی، اکبر، فیروز اصلانی، و ولی‌الله حیدرنژاد. «جایگاه نصیحت امام مسلمین در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دانش حقوق عمومی، شماره ۱۰ (زمستان ۱۳۹۳): ۲۱-۴۴.
مجلسی، محمدباقربن‌محمدتقی. عین الحیات. تهران: انتشارات قدیانی، ۱۳۹۱.
محمودی، امیررضا و محسن مسعودی‌نیا. قانون اساسی جمهوری ترکیه (با آخرین اصلاحات سال ۲۰۱۱)، publaw.blogfa.com
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه (با همکاری جمعی از نویسندگان). تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۰.
منتظری، حسینعلی. مبانی فقهی حکومت إسلامی. ترجمه و تقریر محمود صلواتی. تهران: انتشارات سرایی، ۱۳۸۶.
نظام الملک، (ابوعلی حسین‌بن‌علی). سیاستنامه. تصحیح و مقدمه مرتضی مدرسی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۸.
 
ب- منابع لاتین:
Anne Peters, and Isabelle Ley. Comparative Study: Freedom of Peaceful Assembly in Europe. Max Planck Germany, Institute for Comparative Public and International Law, 2014.
Hamilton, Michael. “To Facilitate and Protect: State Obligations and the Right of Peaceful Assembly in International Human Rights Law.” Asia-Pacific Journal on Human Rights and the Law 21, no. 1 (May 2020): 5-34.
Neil Jarman, Michael Hamilton. Protecting Peaceful Protest: The OSCE/ODIHR and Freedom of Peaceful Assembly, Journal of Human Rights Practice 1(June 2009): 208–235, https://doi.org/10.1093/jhuman/hup011.
Siegert, Kai. “The Police and the Human Right to Peaceful Assembly.” (chapter11) in The Police and International Human Rights Law, edited by Ralf Alleweldt & Guido Fickenscher, 2018.
Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR) Guidelines on Freedom of Peaceful Assembly, second edition, Warsaw, 2020.
OSCE, Guidelines on freedom of peaceful assembly, Second edition, Warsaw, Office for Democratic Institutions and Human Rights, 2012.
Stone, Richard. Civil liberties & human rights, 10th edition, UK: Oxford University Press, 2014.
UNHRC, Joint report of the Special Rapporteur on the right to freedom of peaceful assembly and of association and the Special Rapporteur on extrajudicial, summary or arbitrary executions on the proper management of assemblies. A/HRC/31/66 of 4 February 2016.
CAPTCHA Image