دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر

دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر

معضل سازواری حق، تکلیف و مسئولیت؛ مطالعه تطبیقی اعمال قاعده در حق تعیین سرنوشت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
از شاخصه های یک نظام هنجاری مطلوب، وجود سازواری و تناسب بین حق ها، تکلیف ها و مسئولیت های متقارن است. حق تعیین سرنوشت، یکی از حقوق بنیادین انسانی است که در حوزه های گوناگون حقوقی و اخلاقی به آن استناد می گردد. محور این بحث چگونگی ایجاد سازواری بین این حق اساسی و تکلیف و مسئولیتِ متقارن با آن است. انسان ساز وکارهای طبیعی و اجتماعی تعیین سرنوشت خویش را در اختیار دارد. اما، آیا پسندیده است که در شریعت اخلاقی و حقوقی، به وی حق تعیین سرنوشت داده شود، که چه بسا خود ودیگران را تباه نماید؟ آیا عقل حکم نمی کند که سرنوشت انسانها را اشخاص صالح تعیین کنند تا سعادت آنها بهتر تأمین گردد؟ از سوی دیگر، به دلیل عدم عصمت آنها، آیا امکان تبدیل شدن آنان به افراد خود کامه ای که خود و دیگران را تباه کنند، وجود ندارد؟ در این صورت آیا می توان انسانها را مسئول تباهی خود دانست؟ هدف این نوشتار پاسخ به این پرسش ها، به روش توصیفی، تحلیلی و انتقادی است. پاسخی که از یک نظام اندیشه ای سازوار در این باب حکایت دارد؛ و عمدتاً بر ایجاد تمایز بین جنبة حقوقی و اخلاقی سه گانه های مذکور،استوار است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Consistency Dilemma of Right, Duty, and Responsibility: A Comparative Study of Applying the Rule to the Right to Self-Determination

نویسنده English

Ahmad Deylami
Associate prof, faculty of law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده English

One of the hallmarks of a favorable normative system is the building/existence of congruence among symmetrical rights, duties, and responsibilities. The right of self-determination is a fundamental human right in various legal and ethical domains. This paper is focused on establishing compatibility between this fundamental right and its subsequent duty and responsibility. Man has the natural and social mechanisms to determine his own destiny. Is it appropriate to give him the right of self-determination in the moral and legal laws, which may cause him to ruin himself and others? Is it unreasonable for righteous rulers to determine human beings’ fate to improve their well-being? On the other hand, considering their fallibility, is it not possible that they become dictators who may ruin themselves and others? Then, can humans be held responsible for their own destruction? This paper aims to answer these questions in a descriptive, analytical, and critical manner. The answer implies a compatible system of thought, mainly based on the distinction between the moral and legal aspects of the three aforementioned concepts. 

کلیدواژه‌ها English

Duty
Responsibility
Right to Self-Determination
Structural Justice
Value
سیاهه منابع
الف – منابع فارسی:
 قرآن کریم. ترجمه عزت‌الله فولادوند. قم: انتشارات اسوه، ۱۳۹۳.
اصغری آقمشهدی، فخرالدین و فرناز شیرانی. «حق تعیین سرنوشت در اسناد بین‌المللی و قرآن کریم»، مطالعات حقوق بشر اسلامی ۲، شماره ۳ (بهار ۱۳۹۲): ۹۹-۱۲۲. ‌ http://www.pfbaj.ir/browse?_Action=issue
امامی، مسعود. «اعتبار رأی اکثریت بر مبنای حق تعیین سرنوشت»، مجله فقه ۱۹، شماره ۲ (تابستان ۱۳۹۱): ۱۰۴-۱۲۹. https://jf.isca.ac.ir/article_3008.html
 امیدی، علی. «قبض و بسط مفهومی حق تعیین سرنوشت در حقوق بین‌الملل»، مجله حقوقی بین‌المللی ۲۳، شماره ۳۵ (پاییز و زمستان ۱۳۸۵): ۲۲۵-۲۵۰. 10.22066/CILAMAG.2006.17827. http://dex,doi.org
بلکهام، هرولد جان. شش متفکر اگزیستانسیالیست. ترجمه محسن حکیمی. تهران: نشر مرکز، ۱۳۷۲.
بهشتی، سید محمد. آزادی، هرج و مرج، زورمداری. تهران: بقعه، ۱۳۸۱.
بهشتی، سید محمد. مبانی نظری قانون اساسی. تهران: بقعه، ۱۳۹۰.
 جاوید، محمدجواد و محمدمهدی خسروی، «تبارشناسی مبانی استدلالی حق و تکلیف و آثار آن در پوزیتیویسم حقوقی: با مطالعه موردی بر مفهوم عدالت حقوقی»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی ۴۹، شمارە ۳ (پاییز ۱۳۹۸): ۷۳۵-۷۵۵. https://jplsq.ut.ac.ir/article_70723.html
دیرکس، هانس. انسان‌شناسی. ترجمه محمدرضا بهشتی. تهران: هرمس، ۱۳۸۹.
راسخ، محمد. حق و مصلحت. جلد ۱. تهران: طرح نو، ۱۳۸۱.
راسخ، محمد. حق و مصلحت. جلد ۲. تهران: نشر نی، ۱۳۹۵.
رحمت‌اللهی، حسین و احسان آقا محمد آقایی. «درآمدی بر نقش دولت در فرآیند مشارکت‌پذیری مردم»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز ۵، شماره ۳ (زمستان ۱۳۹۲): ۶۷-۱۰۷. https://jls.shirazu.ac.ir/article_1912.html
ریچلز، جیمز. فلسفه اخلاق. تهران: انتشارات حکمت، ۱۳۸۹.
فرانکنا، ویلیام کی. فلسفه اخلاق. ترجمه هادی صادقی. قم: طه، ۱۳۷۶.
فیشته، یوهان گوتلیب. بنیاد حق طبیعی. ترجمه سید مسعود حسینی. تهران: ققنوس، ۱۳۹۸.
قاری سید فاطمی، سید محمد. حقوق بشر. تهران: دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۸۲.
 کاپلستون، فردریک. تاریخ فلسفه. تهران: انتشارات سروش، ۱۳۷۰.
کاتوزیان، ناصر. مسئولیت مدنی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۷.
کانت، ایمانوئل. درس‌های فلسفه اخلاق. تهران: انتشارات نقش و نگار، ۱۳۸۸.
کانت، ایمانوئل. فلسفه حقوق. تهران: انتشارات نقش و نگار، ۱۳۸۸.
کانت، ایمانوئل. فلسفه فضیلت. تهران: انتشارات نقش و نگار، ۱۳۸۸.
مصباح یزدی، محمدتقی. پرسش‌ها و پاسخها. جلد ۱. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۱.
 معموری، علی. نظریه سیاسی شهید صدر. قم: انتشارات اشراق (دانشگاه قم)، ۱۳۷۹.
موسوی خمینی، سید روح‌الله. صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، ۱۳۷۹.
 موسوی خمینی، سید روح‌الله. کتاب البیع. قم: اسماعیلیان، ۱۳۷۹.
مهرپور، حسین. «حق تعیین سرنوشت از دیدگاه اسلام»، راهبرد ۱۰، شماره دوم (تابستان ۱۳۸۱): ۱۲۳-۱۳۵. http://rahbord.csr.ir/article_123895.html.
ورعی، سید جواد. «امام خمینی و حق تعیین سرنوشت»، سیاست متعالیه ۲، شماره ۴ (زمستان ۱۳۹۳): ۴۳-۶۰. http://sm.psas.ir/article_20007.html
 ورنو، روژه و ژان وال. پدیدارشناسی. تهران: خوارزمی، ۱۳۷۲.
 
ب- منابع عربی:
ابن‌منظور، محمد. لسان العرب. بیروت: دارالاحیاء، ۱۴۱۰ق.
اصفهانی، راغب. المفردات. دمشق: دارالقلم، ۱۴۱۲ق.
اصفهانی، محمد حسین. حاشیه کتاب المکاسب. قم: پایه دانش، ۱۴۲۵ق.
ایروانی، علی. حاشیه کتاب المکاسب. قم: صبح صادق، ۱۴۲۶ق.
بحرالعلوم، سید محمد. بلغه الفقیه. تهران: مکتبه الصادق، ۱۳۶۲.
حکیم، سید محمدتقی. نهج الفقاهه. قم: انتشارات ۲۲ بهمن، ۱۳۷۹.
خراسانی، محمدکاظم. حاشیه کتاب المکاسب. تهران: وزارت ارشاد اسلامی، ۱۴۰۶ق.
خوئی، سید ابوالقاسم. مصباح الفقاهه. بیروت: دارالهادی، ۱۴۱۲ق.
شریف الرضی، سید محمد. نهج‌البلاغه. ترجمه سید جعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۹.
 صدر، سید محمدباقر. دروس فی علم الاصول. بیروت: دارالکتاب لبنان، ۱۹۷۸.
 طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. حاشیه کتاب المکاسب. قم: دارالمصطفی، ۱۴۲۳ق.
 طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القران. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۷ق.
منتظری، حسین‌علی. دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم: مرکز العالمی للدراسات الاسلامیه، ۱۴۰۸ق.
نائینی، محمدحسن. تنبیه الامه و تنزیه المله. قم: احسن الحدیث، ۱۳۷۷.
 نائینی، محمدحسین. کتاب البیع و المکاسب. قم: دفتر نشر الاسلامی، ۱۴۲۲ق.
 نائینی، محمدحسین. منیه الطالب. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۲۴ق.
 
ج- منابع لاتین:
Austin, John. Lectures on Jurisprudence, or the Philosophy of Positive Law. Two vols, edited by R. Campbell. 4th edition, rev. London: John Murray; reprint Bristol: Thoemmes Press, 2002.
Burke A., Hendrix. Ownership, Authority, and Self-Determination. Pennsylvania: Oxford University Press, 2008.
Campbell, Garnett. “Responsibility and self-determination.” The Journal of Philosophy 47, no. 18 (Aug 1950): 526-530.
Philpott, Daniel. “Defense of Self-determination.” Ethics 105, no. 2 (Jan 1995): 352- 385.
Pink, Thomas. Self-Determination; the Ethics of Action. Volume 1. U.S.A: Oxford University Press, 2016.
Rainer, forst. “Nominal Alienation: Rousseau, Kant and Marx on the Dialectics of Self-Determination.” Kantian Review 22, no. 4 (2017): 523–551.
Seung-Kee Lee, Madison. “Self-Determination and the Categories of Freedom in Kant’s Moral Philosophy.” Kant-Studien 103 (Walter de Gruyter 2012): 337–350. DOI 10.1515/kant-2012-0022.
Wesley, Hohfeld. “Some fundamental legal conceptions as applied in judicial reasoning.” Yale Law journal 23, Issue 1(1913): 16- 59.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.