دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر

دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر

پیوستن ایران به اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی: تعامل میان اخلاق، شریعت و حقوق موضوعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پسادکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، پردیس کیش دانشگاه تهران، کیش، ایران.
چکیده
دیوان کیفری بین‌المللی بر پایه اصولی اخلاقی‌ همچون «پشتیبانی از ستم‌دیدگان»، «مبارزه با بزه و بزه‌کاری بین‌المللی»، «پاسداری از صلح، امنیت و آسایش جهان»، «پای‌بندی به اصول کلی و مبنایی حقوق کیفری» و «پرهیز از به‌کارگیری کیفرهای اخلاق‌ستیز» بنیان نهاده شده است. ازاین‌رو، ماهیت، ساختار و مأموریت آن را می‌توان تجسمی از «امر اخلاقی نهادینه‌شده» در جهان کنونی دانست؛ نقطه‌ای که حقوق و اخلاق به یکدیگر می‌رسند. این پژوهش با تمرکز بر بنیان‌های اخلاقی دیوان و برجسته‌سازی آن‌ها، می‌کوشد تا به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که چه انگاره‌هایی تاکنون مانع از پیوستن ایران به اساسنامه دیوان شده‌اند؟ این مقاله بدون ادعای جامعیت و مانعیت نگرانی‌هایی ازجمله «ناهم‌خوانی دیوان با با مبانی فقهی و اصول شریعت اسلامی»، «فقدان مشروعیت و اعتبار شرعی دیوان»، «کاهش اقتدار ملی و استقلال سیاسی در سایه تعهدات اساسنامه»، و «ضرورت بازنگری در رویه‌ها و کنش‌های حاکمیتی در پرتو الزامات عضویت در دیوان» را از موانع تحقق این امر برمی‌شمارد. بااین‌حال بررسی‌‌ها و تحلیل‌ها نشان می‌دهند که موانع یادشده چاره‌پذیرند و می‌توان با برقراری تعامل میان اخلاق، شریعت و حقوق موضوعه، راهِ پیوستن ایران به این بارگه‌داد را هموار کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Iran's Accession to the Rome Statute of the International Criminal Court: The Interplay of Ethics, Sharia, and Positive Law

نویسندگان English

Mohammad Hasan Maldar 1
Hassan Poorbafrani 2
Zahra Shokati Ahmad Abad 3
1 Postdoctoral Researcher, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
3 PhD student in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, Kish Campus, University of Tehran, Kish, Iran.
چکیده English

The International Criminal Court (ICC) is founded upon a set of ethical principles, including the protection of victims, the fight against international crimes and criminality, the safeguarding of global peace, security, and well-being, adherence to the fundamental tenets of criminal law, and the rejection of morally reprehensible punishments. Accordingly, the Court’s nature, structure, and mission may be regarded as an embodiment of institutionalized morality in the contemporary world—a juncture where law and ethics converge. This study, by foregrounding the ethical foundations of the ICC, seeks to address a fundamental question: what conceptual and normative obstacles have thus far prevented Iran from acceding to the Rome Statute? Without claiming exhaustive coverage, the article identifies several key concerns as impediments to accession, including the perceived incompatibility of the Court with Islamic jurisprudential principles, the lack of religious legitimacy and validity attributed to the ICC, the potential erosion of national sovereignty and political independence under the obligations of the Statute, and the necessity of revisiting state practices and policies in light of membership requirements. Nevertheless, the analysis suggests that these challenges are not insurmountable. Through a constructive engagement between ethics, Sharia, and positive law, a viable pathway for Iran’s accession to this global forum of justice may be envisioned.

کلیدواژه‌ها English

International Criminal Court (ICC)
International Crimes
The Moral Imperative
Global Justice
Transnational Criminal Ethics
سیاهه منابع
قرآن کریم.
الف- منابع فارسی:
اسماعیلی‌فر، سمیه. «بررسی رابطه اخلاق با دین از دیدگاه علامه طباطبایی»، پژوهشنامه اخلاق 4، شماره 11 (بهار 1390): 129-160.
پوربافرانی، حسن. «اصل صلاحیت جهانی در حقوق جزای بین‌الملل و ایران» در: علوم جنایی (مجموعه مقالات در تجلیل از استاد محمد آشوری)، به کوشش: علی‌حسین نجفی‌ابرندآبادی. تهران: سمت، 1383.
پوربافرانی، حسن. حقوق جزای بین‌الملل. چاپ 16. تهران: نشر جنگل، 1404.
پوربافرانی، حسن، و رئوف رحیمی. «مطالعه تطبیقی جرم شکنجه در حقوق ایران و کنوانسیون منع شکنجه»، مجله حقوقی دادگستری 80، شماره 93 (فروردین 1395): 37-60.
پوربافرانی، حسن، و مصطفی افشین‌پور. «گرته‌برداری حقوق بین‌الملل کیفری از حقوق داخلی در بحث علل موجهه جرم»، نامه مفید (حقوق تطبیقی) 17، شماره 85 (تیر 1390): 87-106.
جلالی، علیرضا، و محمدحسن مالدار. «تضمین کرامت انسانی بزه‌کار در مرحله تعیین کیفر در پرتو رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر»، پژوهش حقوق عمومی 24، شماره 76 (آذر 1401): 247-275.
حائری، سید کاظم، عباسعلی عمید زنجانی، ابوالقاسم گرجی، سید حسن مرعشی شوشتری، ناصر مکارم شیرازی، محمدهادی معرفت، سید محمد موسوی بجنوردی، و ناصر مهرپور. «اقتراح»، نقد و نظر، شماره 5 (زمستان 1374): 10-79.
حبیب‌زاده، محمدجعفر، محمدحسن مالدار، و زهرا شوکتی احمدآباد. «بازنگری در کیفرهای بدنی در پرتو بازخوانی قاعده هم‌نشینی عقل و شرع»، پژوهشنامه حقوق کیفری 14، شماره 1 (مرداد 1402): 197-219.
حسینی‌نژاد، حسینقلی. حقوق کیفری بین‌الملل. چاپ 1. تهران: نشر میزان، 1373.
دباغ، سروش. امر اخلاقی. امر متعالی. چاپ 1. تهران: پارسه، 1383.
راسخ، محمد. حق و مصلحت (مقالاتی در فلسفه حقوق، فلسفه حق و فلسفه ارزش). جلد 2. چاپ 7. تهران: نشر نی، 1399.
راسخ، محمد، مائده تسخیری، علیرضا اسکندری، و فائزه عامری. «امر اخلاقی و حق»، فصلنامه تحقیقات حقوقی 22، شماره 87 (آذر 1398): 19-48.
رضوی‌فرد، بهزاد، و محمد فرجی. «تحلیل نظریه حقوق کیفری شرعی و الحاق به دیوان کیفری بین‌المللی» در: مجموعه مقالات همایش بین‌المللی تحولات حقوق کشورهای اسلامی در پرتو تعامل شرع و حقوق، به کوشش: فیروز محمودی جانکی و جمشید غلاملو، 594-611. تهران: میزان، 1399.
روبو، دیدیه. حقوق کیفری بین‌المللی. ترجمه بهزاد رضوی‌فرد و محمد فرجی، چاپ 1. تهران: نشر میزان، 1399.
سعدی، مصلح‌بن‌عبداللّه. گلستان سعدی. چاپ 23. تهران: نشر ققنوس، 1390.
شرفی، عبدالمجید. اسلام میان حقیقت و تجلی تاریخی. ترجمه: عبدالناصر طاهری. چاپ 4. تهران: انتشارات کویر، 1397.
شرفی، عبدالمجید. انسان و اسلام سپید. ترجمه سمیه السادات طباطبایی. چاپ 1. تهران: نگاه معاصر، 1397.
شریعت باقری، محمدجواد. حقوق کیفری بین‌المللی. چاپ 1. تهران: نشر گنج دانش، 1402.
صادقی، مهدی رضا، و سید قاسم زمانی. «رویکرد دیوان کیفری بین‌المللی نسبت به اهداف مجازات»، مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی 8، شماره 16 (بهمن 1399): 79-112.
ضیایی‌فر، سعید. «قاعده اولی حجیت سیره‌های عقلایی جدید در غیر عبادات»، جستارهای فقهی و اصولی 5، شماره 4 (اسفند 1398): 7-27.
فنائی، ابوالقاسم، و داود نوجوان. «نقش اخلاق در قانون‌گذاری از منظر فلسفه فقه و فلسفه حقوق»، نشریه حقوق تطبیقی 15، شماره 2 (بهمن 1398): 267-305.
مالدار، محمدحسن، عبدالرضا جوان جعفری بجنوردی، و سید محمدجواد ساداتی. «کیفرهای بدنی از منظر دیوان کیفری بین‌المللی در پرونده الحسن»، مجله حقوقی بین‌المللی 40، شماره 69 (بهار 1402): 145-177.
مجتهدشبستری، محمد. تأملاتی در قرائت انسانی از دین. چاپ 1. تهران: طرح نو، 1383.
محقق داماد، سید مصطفی. «الحاق ایران به دیوان کیفری بین‌المللی از منظر قاعده نفی سبیل» در: جمهوری اسلامی ایران و دیوان کیفری بین‌المللی، به کوشش: رضا موسی‌زاده و اکبر امینیان، 437-522. تهران: پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1390.
محقق داماد، سید مصطفی، قواعد فقه (بخش جزائی)، تهران: نشر علوم اسلامی، 1379.
منتظری، حسینعلی. رساله حقوق. تهران: نشر سرایی، 1394.
مهرپور، حسین. «بررسی موانع شرعی الحاق ایران به اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی» در: جمهوری اسلامی ایران و دیوان کیفری بین‌المللی، به کوشش: رضا موسی‌زاده و اکبر امینیان. 401-435. تهران: پژوهشکده تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام، 1390.
نوبهار، رحیم. اسلام و مبانی حقوق بشر. چاپ 1. تهران: نگاه معاصر، 1402.
هدایتی، محمد. مناسبات اخلاق و فقه در گفت‌وگوی اندیشوران. چاپ 2. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1400.
ب- منابع عربی:
خوانساری، سید احمد. جامع المدارک فی شرح مختصرالنافع. جلد 5. قم: موسسه اسماعیلیان، 1364.
خوئی، سید ابوالقاسم. القضا و الشهادات. جلد 1. [بی‌جا]: مؤسسة الخوئی الإسلامیه، [بی‌تا].
متقی هندی. کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. تحقیق: بکری حیانی و صفوة السقا. جلد 3. چاپ 5. [بی‌جا]: نشر مؤسسة الرسالة، 1401ق.
میرزای قمی، ابوالقاسم. جامع الشتات. جلد 2. تهران: شرکت رضوان، 1396.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.