نقش زنان در نظام آموزشی افغانستان (1921-2021)

اسلامی, روح اله; احمد حصین, بصیر

doi:10.22096/hr.2026.2060181.1745

نقش زنان در نظام آموزشی افغانستان (1921-2021)

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

روح اله اسلامی ¹

بصیر احمد حصین ²

¹ استادیار، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

² استادیار، گروه مدیریت و دیپلماسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه جامی، هرات، افغانستان.

10.22096/hr.2026.2060181.1745

چکیده

نقش زنان و دختران در نظام آموزشی افغانستان طی یک قرن گذشته تحولات قابل توجهی را تجربه کرده است. علیرغم مشارکت فعال آنان در حوزه‌های مختلف، نگرش‌های سنتی و ساختارهای پدرسالار همواره مانع پیشرفت آنان بوده است. این پژوهش به بررسی چالش‌ها و دستاوردهای زنان در نظام آموزشی افغانستان پرداخته و تأثیر این تحولات بر پیشرفت آموزشی و مشارکت زنان در نظام تحصیلی کشور را تحلیل می‌کند. هدف اصلی این مطالعه، بررسی نقش زنان در نظام آموزشی افغانستان از سال ۱۹۲۱ تا ۲۰۲۱ و ارزیابی چگونگی تأثیر این تغییرات بر دسترسی زنان به آموزش، پیشرفت نظام آموزشی و مشارکت اجتماعی آنان است.
این تحقیق از آن جهت ارزشمند است که از تحلیل تاریخی برای تبیین چالش‌ها و دستاوردهای تجربه شده توسط زنان در این حوزه استفاده می‌کند. افزون بر این، یافته‌های آن می‌تواند به سیاست‌گذاران در طراحی برنامه‌های آموزشی مؤثر کمک کند. نتایج نشان می‌دهد که نقش زنان در نظام آموزشی افغانستان به شدت تحت تأثیر عوامل سیاسی، فرهنگی و بین‌المللی قرار داشته است. دوره‌هایی مانند سلطنت امان‌الله خان، دوران کمونیستی و دولت جمهوری شاهد افزایش مشارکت زنان بودند، در حالی که دوره‌های دیگر، به ویژه تحت حاکمیت طالبان، با محرومیت آموزشی زنان مشخص می‌شوند. بنابراین توصیه می‌شود سیاست‌گذاری آموزشی تحت نظارت سازمان‌های بین‌المللی حامی حقوق زنان و دختران و با مشارکت فعال علما و جوامع محلی انجام شود.

کلیدواژه‌ها

نقش زنان

نظام آموزشی افغانستان

تحولات آموزشی

چالش‌ها و دستاوردها

موضوعات

حقوق بشر

عنوان مقاله English

The Role of Women in the Educational System of Afghanistan (1921 - 2021)

نویسندگان English

Rohollah Eslami ¹

Basir Ahmad Hasin ²

¹ Assistant Professor, Faculty of Law and Political Science, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.

² Assistant Professor, Department of Administration and Diplomacy, Faculty of Law and Political Sciences, Jami University, Herat, Afghanistan

چکیده English

The role of women and girls in Afghanistan's education system has undergone significant transformations over the past century. Despite their active participation in various fields, traditional attitudes and patriarchal structures have consistently hindered their progress. This research examines the challenges and achievements of women in Afghanistan's education system, analyzing the impact of these developments on educational advancement and women's participation in the country's schooling system. The primary objective of this study is to investigate women's role in Afghanistan's education system from 1921 to 2021 and evaluate how these changes have affected women's access to education, the progress of the education system, and their social participation. This research is particularly valuable as it employs historical analysis to elucidate both the challenges and accomplishments women have experienced in this domain. Furthermore, its findings can assist policymakers in designing effective education programs. The results demonstrate that women's role in Afghanistan's education system has been profoundly influenced by political, cultural, and international factors. Periods such as Amanullah Khan's reign, the communist era, and the republican government saw increased female participation, while other periods, particularly under Taliban rule, were marked by women's educational deprivation. Therefore, it is recommended that education policymaking be conducted under the supervision of international organizations supporting women's and girls' rights, with active participation from religious scholars and local communities.

کلیدواژه‌ها English

Role of women

Afghanistan' s educational system

educational transformations

challenges and achievements

منابع فارسی:

اندیشمند، محمد اکرام. معارف عصری افغانستان 1903-2010. کابل انتشارات میوند، 1389.

بیگام، جان. "نقش شبکه های اجتماعی در آموزش دختران در افغانستان بعد از سال 20." کابل: موسسه جامعه مدنی، 1399.

پنجشیری، حبیب. «نقش زنان در آینده افغانستان». مجله علمی-تحقیقی دانشگاه کابل، دوره ۱۶، شماره ۳ (۱۳۹۶): ۱۲۱–۱۲۸.

حیدری، محمدعلی. "حق تحصیل و آموزش زنان در اسلام، اسناد." فصلنامه علمی اندیشه خاتم 1، شماره 1 (1393): 52-72.

حیدری، مختار حسین. حقوق بشر. کابل: نشر واژه، 1396.

حیدری، مختار حسین. حقوق زنان در افغانستان: دستاوردهای گذشته و چالشهای آینده. کابل: موسسه آینده پژوهی جهان اسلام، 1400.

رشتیه، سیدقاسم. خاطرات سیاسی سید قاسم رشتیه. کابل: مطبوعات افغانی، 1377.

روزنامه افغانستان. "خلاصه گزارش سیگار: زنان افغانستان در 20 سال گذشته دستاوردهای قابل توجهی داشته اند." 26 خرداد 1400. http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=156820.

سالنامه کابل. کابل: مکتب کابل، 1325.

صدقی، فاطمه. سیاست برقع: زنان افغان در دولتهای پیش و پس از طالبان. کابل: آرمان شهر، 1390.

صمدی، سیف الدین. تعلیم و تربیت و جامعه افغان در قرن بیست. کابل: انجمن فرهنگ افغانستان در فرانسه، 1381.

طنین، ظهیر. افغانستان در قرن بیست. هرات: قدس، 1384.

علیزاده، احمد. فرایند شکل‌گیری قانون اساسی افغانستان. کابل: انتشارات کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، 1383.

غبار، میرغلام محمد. افغانستان در مسیر تاریخ. پیشاور: دارالسلام کتبخانه، 1388.

فرهنگ، محمد صدیق. افغانستان در پنج قرن اخیر. پیشاور: نشر میراوند، 1399.

کامگار، جمیل رحمان. معارف افغانستان. پیشاور: انتشارات میراوند، 1387.

کاوه، علی محمد. زنان هرات: جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزه عمومی. هرات: موسسه مطالعات استراتژیک افغانستان، 1388.

کویار، خارزد پرزد. تنوع خلاق ما. کابل: مرکز انتشارات کمیسیون ملی یونسکو، ۱۳۷۷.

لودویک آدامک. روابط خارجی افغانستان در نیمه اول قرن بیست. ترجمه محمد فاضل صاحب‌زاده. کابل: کانون ترجمه آثار جهاد افغانستان، 1371.

مبارز، عبدالحمید. تحلیل واقعیت سیاسی افغانستان. کابل: مرکز نشر میوند، ۱۳۷۵.

مجددی، صبغة الله. خط مشی دولت اسلامی افغانستان. کابل: بی‌نا، ۱۳۷۱.

مدیریت برنامه‌ریزی. احصائیه تعلیم و تربیه سال. کابل: وزارت معارف و تحصیلات عالی، ۱۳۹۰.

مژده، وحید. افغانستان و پنج سال سلطه طالبان. پیشاور: نشر نی، ۱۴۰۰.

وزارت امور خارجه. «گزارش مقدماتی و دوم دورهای جمهوری اسلامی افغانستان به کمیته محو تبعیض علیه زنان». وزارت امور خارجه افغانستان، ۱۳۹۰.

Bibliography

Ahmadi, Ataullah, Ali Rahimi, Mohammad Faisal Wardak, Hamidullah Ahmadi, and Don Eucero Lucero-Prisno. “Tobacco Harm Reduction in Afghanistan: A Recipe for Improving Smokers’ Health.” Substance Abuse Treatment, Prevention, and Policy 18, no. 1 (2023): 7. https://doi.org/10.1186/s13011-023-00517-2.
Ahmed-Ghosh, Huma. “A History of Women in Afghanistan: Lessons Learnt for the Future or Yesterdays and Tomorrow: Women in Afghanistan.” Journal of International Women’s Studies 4, no. 3 (2003): 1–15. https://vc.bridgew.edu/jiws/vol4/iss3/1.
Al-Shammari, Mashaell. “Women’s Education: Cultural and Religious Solutions from the Heart of Afghanistan.” Middle East Council on Global Affairs. August 25, 2025, https://mecouncil.org/publication/womens-education-cultural-and-religious-solutions-from-the-heart-of-afghanistan.
Amnesty International. “Women in Afghanistan: The Back Story.” Accessed June 23, 2025, https://www.amnesty.org.uk/womens-rights-afghanistan-history.
Farzanegan, Mohammad Reza, and Mohammad Haroon Asadi. Attitudes toward Women’s Education in Afghanistan. CESifo Working Papers, 2024.
Haqmal, Humaira. “The State of Women’s Education in Afghanistan.” In The Role of Women and Gender in Conflict. Granada: Spanish Institute for Strategic Studies, Granada University, 2012.
Hosseini, Behnaz. Afghan Women and America. Cambridge Scholars Publishing, 2024.
Human Rights Watch. “Afghan Women and the Risks of Reintegration and Reconciliation.” Accessed july 28, 2025, https://www.hrw.org/report/2010/07/13/ten-dollar-talib-and-womens-rights/afghan-women-and-risks-reintegration-and.
MacDonald, Stuart, and Nicola Headlam. Research Methods Handbook. New York: Centre for Local Economic Strategies, 1986.
Najam, Rafiuddin, Harry Anthony Patrinos, and Raja Bentaouet Kattan. “The Mis-Education of Women in Afghanistan: From Wage Premiums to Economic Losses.” Education Global Practice, 7, no. 1. 2024. https://doi.org/10.1596/1813-9450-10888.
Omari, Wahida. “From Theory to Practice: An Overview of Women’s Access to Education in Afghanistan, Iran and Pakistan”. Dubai: Geneva Office. 2023. https://gchragd.org/from-theory-to-practice.
Pandey, Prabhat, and Meenu Mishra. Research Methodology: Tools and Techniques. Romania: Bridge Center, 2015.

ارسال نظر در مورد این مقاله

نام و نام خانوادگی *

نام را وارد کنید.

پست الکترونیکی *

نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.

وابستگی سازمانی *

وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.

توضیحات *

توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)

شناسه امنیتی *